Alkany - Wiki

Alkany

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Alkany, węglowodory nasycone - organiczne związki chemiczne zbudowane wyłącznie z atomów węgla i wodoru, przy czym atomy węgla połączone są ze sobą wiązaniami pojedynczymi.

Ogólny wzór sumaryczny alkanów to CnH2n+2. Grupa alkanów uszeregowana według długości łańcucha węglowego stanowi szereg homologiczny alkanów.

Spis treści

[edytuj] Właściwości

Alkany są słabo rozpuszczalne w wodzie (rozpuszczalność rzędu kilkudziesięciu miligramów na litr), rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych. Alkany są mało reaktywne ze względu na trwałość wiązań C-C i C-H. Alkany o budowie cyklicznej (cykloalkany) mają własności podobne do alkanów niecyklicznych, jedynie cyklopropan i cyklobutan są nietrwałe z powodu silnych naprężeń w małych pierścieniach tych związków.

[edytuj] Najważniejsze reakcje

Nazwa węglowodory nasycone wynika z faktu pełnego wysycenia atomów węgla wiązaniami pojedynczymi, co odróżnia je od węglowodorów nienasyconych, posiadających wiązania podwójne i/lub potrójne.

Ze względu na dużą trwałość pojedynczych wiązań C-C i C-H alkany są mało reaktywnymi związkami chemicznymi, a reakcje z ich udziałem wymagają drastycznych warunków (wysoka temperatura i ciśnienie). Generalnie wyróżnia się cztery typy reakcji, którym ulegają alkany:

2 C4H10 + 13 O2 → 8 CO2 + 10 H2O
2 C2H6 + 5 O2 → 4 CO + 6 H2O
CH4 + O2 → C + 2 H2O
CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl - reakcja metanu z chlorem, w wyniku której powstaje chlorometan i chlorowodór
  • piroliza prowadząca do zmniejszenia długości łańcuchów węgla w cząsteczkach oraz do ich izomeryzacji. Reakcje te mają duże znaczenie praktyczne przy produkcji paliw ciekłych (→ kraking, reforming).


[edytuj] Rodzaje łańcuchów alkanów

Łańcuchy węglowe alkanów mogą być:

  • Proste
Pentan
  • Rozgałęzione
Izobutan
Cyklobutan

[edytuj] Nazewnictwo alkanów

Nazwa alkanu składa się z trzech części: przedrostka, rdzenia i przyrostka.

  • przedrostek - lokant podstawnika
  • rdzeń - liczba atomów węgla w łańcuchu głównym.
  • przyrostek - właściwy dla danego szeregu homologicznego. Dla alkanów jest to "-an"

Etapy nazywania alkanu

  1. Wyszukanie macierzystego związku.
    • Znajdź najdłuższy łańcuch węglowy.
    • Jeżeli dwa różne łańcuchy mają identyczną długość, wybierz ten w którym jest więcej rozgałęzień.
  2. Numeracja w łańcuchu głównym:
    • Numerujemy od końca najbliższemu pierwszemu rozgałęzieniu.
    • Jeżeli rozgałęzienia występują w równej długości od końców to numerujemy od końca bliższego drugiemu rozgałęzieniu.
  3. Określenie i numeracja podstawników:
    • Każdy podstawnik oznaczamy zgodnie z miejscem przyłączenia do łańcucha głównego.
    • Jeżeli do danego atomu węgla są przyłączone dwa lub więcej podstawników to przypisujemy im tą samą cyfrę.
  4. Zapis nazwy związku
    • Podstawniki podajemy w kolejności alfabetycznej.
      1. Przy nazwach typu "izo-" (np izobutyl) pierwszą literą jest "i"
      2. Przy nazwach typu iBU pierwszą literą jest "b"
    • Całą nazwę zapisz w postaci jednego słowa.
      1. Do rozdzielenia przyrostów użyj łączników "-".
      2. Do rozdzielenia cyfr użyj przecinka ","

Przykład: 2,2-dimetylobutan

  • "2,2" - lokanty podstawników. Dwa podstawniki są przy tym samym węglu, dlatego przypisujemy im tą samą cyfrę
  • "di" - ilość podstawników danego rodzaju przy konkretnym węglu ("di-", "tri-", "tetra-")
  • "metylo" - nazwa podstawników. W tym wypadku są to grupy metylowe
  • "butan" - nazwa alkanu, który ma tyle samo atomów węgla ile łańcuch główny

[edytuj] Przykładowe nazwy alkanów

l.p. Nazwa alkanu l.p. Nazwa alkanu l.p. Nazwa alkanu l.p. Nazwa alkanu
1 metan 26 heksakozan 51 henpentakontan 76 heksaheptakontan
2 etan 27 heptakozan 52 do pentakontan 77 heptaheptakontan
3 propan 28 oktakozan 53 tripentakontan 78 oktaheptakontan
4 butan 29 nonakozan 54 tetrapentakontan 79 nonaheptakontan
5 pentan 30 triakontan 55 pentapentakontan 80 oktakontan
6 heksan 31 hentriakontan 56 heksapentakontan 81 henoktakontan
7 heptan 32 dotriakontan 57 heptapentakontan 82 dooktakontan
8 oktan 33 tritriakontan 58 oktapentakontan 83 trioktakontan
9 nonan 34 tetratriakontan 59 nonapentakontan 84 tetraoktakontan
10 dekan 35 pentatriakontan 60 hexakontan 85 pentaoktakontan
11 undekan 36 heksatriakontan 61 henhexakontan 86 heksaoktakontan
12 dodekan 37 heptatriakontan 62 dohexakontan 87 heptaoktakontan
13 tridekan 38 oktatriakontan 63 trihexakontan 88 oktaoktakontan
14 tetradekan 39 nonatriakontan 64 tetrahexakontan 89 nonaoktakontan
15 pentadekan 40 tetrakontan 65 pentahexakontan 90 nonakontan
16 heksadekan 41 hentetrakontan 66 heksahexakontan 91 hennonakontan
17 heptadekan 42 dotetrakontan 67 heptahexakontan 92 dononakontan
18 oktadekan 43 tritetrakontan 68 oktahexakontan 93 trinonakontan
19 nonadekan 44 tetratetrakontan 69 nonahexakontan 94 tetranonakontan
20 eikozan 45 pentatetrakontan 70 heptakontan 95 pentanonakontan
21 henejkozan 46 heksatetrakontan 71 henheptakontan 96 heksanonakontan
22 dokozan 47 heptatetrakontan 72 doheptakontan 97 heptanonakontan
23 trikozan 48 oktatetrakontan 73 triheptakontan 98 oktanonakontan
24 tetrakozan 49 nonatetrakontan 74 tetraheptakontan 99 nonanonakontan
25 pentakozan 50 pentakontan 75 pentaheptakontan 100 hektan

[edytuj] Ciekawostki

Alkany niegdyś określano jako "Parum Affinis" co oznacza, słabo reaktywne. Powodem jest niska ilość właściwości chemicznych alkanów.

[edytuj] Zobacz też

Wikibooks
Zobacz publikację na Wikibooks:
Chemia organiczna/Alkany

[edytuj] Linki zewnętrzne


p • d • e
n-Alkany (liniowe)

metan (CH4) • etan (C2H6) • propan (C3H8) • butan (C4H10) • pentan (C5H12) • heksan (C6H14) • heptan (C7H16) • oktan (C8H18) • nonan (C9H20) • dekan (C10H22) • undekan (C11H24) • dodekan (C12H26) • tridekan (C13H28) • tetradekan (C14H30) • pentadekan (C15H32) • heksadekan (C16H34) • heptadekan (C17H36) • oktadekan (C18H38) • nonadekan (C19H40) • eikozan (C20H42) • heneikozan (C21H44) • dokozan (C22H46) • trikozan (C23H48) • tetrakozan (C24H50) • pentakozan (C25H52) • heksakozan (C26H54) • heptakozan (C27H56) • oktakozan (C28H58) • nonakozan (C29H60) • triakontan (C30H62) • hentriakontan (C31H64) • dotriakontan (C32H66) • tritriakontan (C33H68) • tetratriakontan (C34H70) • pentatriakontan (C35H72) • heksatriakontan (C36H74) • heptatriakontan (C37H76) • oktatriakontan (C38H78) • nonatriakontan (C39H80) • tetrakontan (C40H82)

 


TVP: szykuje się rewolucja w publicystyce
"Dziennik": Nowy zarząd TVP szykuje rewolucję w publicystyce. Trwają pracę nad wiosenną ramówką, w której ma zniknąć "Misja specjalna", a wrócić "Forum", ale z inną prowadzącą.
"Do boju, Polsko" może ruszyć na wiosnę
W wiosennej ramówce Dwójki może się znaleźć program rozrywkowy pod roboczym tytułem "Do boju, Polsko".
Serial o Sikorskim na wiosnę w TVN
Dopiero wiosną TVN pokaże fabularyzowany serial dokumentalny "Generał" opowiadający o okolicznościach śmierci generała Władysława Sikorskiego.
W TVP 2 o rocznicy Okrągłego Stołu
W lutym br. TVP 2 rozpocznie emitowanie cyklu dokumentalnego pod roboczym tytułem "System 09".
Radio Alfa ma przedłużoną koncesję
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji o trzy lata przedłużyła koncesję krakowskiego Radia Alfa. Nie zwiesiła jednak postępowania o cofnięcie koncesji.
Linki: Strona gwna