Allozaur - Wiki

Allozaur

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Allozaur

Model allozaura (Bałtowski Park Jurajski)
Systematyka
Domena eukarioty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
NadrzÄ…d dinozaury
RzÄ…d dinozaury gadziomiedniczne
PodrzÄ…d teropody
InfrarzÄ…d tetanury
Takson karnozaury
Nadrodzina allozauroidy
Rodzina allozaury
Rodzaj allozaur
Nazwa systematyczna
Allosaurus
Marsh, 1877
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Porównanie wielkości przedstawicieli rodzaju Allosaurus i człowieka

Allozaur (Allosaurus) – rodzaj dużego, późnojurajskiego teropoda z rodziny allozaurów (Allosauridae).

Nazwa rodzajowa "Allosaurus" oznacza "inny jaszczur".

Spis treści

[edytuj] Opis

Allozaur był jednym z największych drapieżników lądowych swoich czasów. Kończyny tylne allozaura były potężne i zakończone pięcioma palcami. Cztery z nich były uzbrojone w ostre, zakrzywione pazury. Pierwszy, krótszy palec był zwrócony ku tyłowi. Stopa była trójpalczasta. Kończyny przednie allozaura były wyraźnie krótsze od tylnych, ale stosunkowo długie jak na teropoda i w pełni funkcjonalne, zakończone również trzema palcami uzbrojonymi w ostre pazury o długości 15 cm.

Allozaur miał dużą, wąską i ażurową czaszkę z charakterystycznymi kostnymi grzebieniami nad oczodołami. Była ona osadzona na mocno umięśnionej, esowato wygiętej szyi. Przeciwwagę dla dużej głowy stanowił silnie umięśniony, długi ogon.

W czaszce allozaura znajdowało się pięć par okien; dwie z nich stanowiły nozdrza i oczodoły, jedna była umieszczona po obu stronach żuchwy, a dwie znajdowały się w czaszce pomiędzy oczodołami. W paszczy tkwiło około 70 zakrzywionych zębów o piłkowanych krawędziach.

[edytuj] Wymiary

Długość największego okazu należącego bezdyskusyjnie do rodzaju Allosaurus (AMNH 680) szacuje się na 9,7 m[1], a jego wagę na 2,3 t[1].

Jednak oszacowania długości dla holotypu Epanterias amplexus wskazują, że okaz ten mógł mieć około 12 m długości i około 4,5 t wagi. Obecnie gatunek E. amplexus uważa się za dużego osobnika z gatunku A. fragilis.

[edytuj] Występowanie

Allozaur występował w okresie górnej jury (około 150-145 mln lat temu) na obszarze dzisiejszych Ameryki Północnej (stan Kolorado w Stanach Zjednoczonych), Europy (jego tropy odnaleziono również w Górach Świętokrzyskich w Polsce), Australii i Afryki (Tanzania).

[edytuj] Behawior i etologia

Allozaur polował na wielkie roślinożerne zauropody oraz na mniejsze dinozaury ptasiomiedniczne takie jak kamptozaury, stegozaury i driozaury. Jest bardzo prawdopodobne, że na swoją ofiarę zaczajał się w gęstych zaroślach i atakował ją znienacka, chwytając łapami uzbrojonymi w ostre pazury i wbijając jednocześnie w jej szyję ostre i wielkie zęby. Allozaur mógł szeroko rozwierać swoją paszczę i rozciągać ją na boki, co pozwalało mu na pochłanianie olbrzymich kęsów mięsa.

Allozaur prawdopodobnie równie chętnie jak świeże mięso jadał znalezioną padlinę. Możliwe, że allozaury polowały w małych grupach po 3-5 osobników, co umożliwiało im uporanie się nawet z wielkimi zauropodami, takimi jak np.: diplodok, superzaur, czy brachiozaur.

[edytuj] Historia odkryć

Pierwsze skamieniałości allozaura zostały znalezione przez Benjamina Mudge w stanie Kolorado na terenie USA i opisane w 1877 przez Othniela Charlesa Marsha.

Synonimy
?Antrodemus ("koszmarny smok")
?Apatodon
Creosaurus
?Epanterias
Labrosaurus

[edytuj] Wielki Al

Jednym z najbardziej znaczących znalezisk allozaura było odkrycie w 1991 "Wielkiego Ala" (MOR 693), niemal w 95% kompletnego szkieletu osobnika mierzącego w chwili śmierci około 8 m długości. MOR 693 został wydobyty niedaleko Shell w Wyoming przez ekipę Muzeum Gór Skalistych (Museum of the Rockies) oraz Muzeum Geologicznego Uniwersytetu Wyoming (University of Wyoming)[2]. Szkielet ten został odkryty przez szwajcarski zespół prowadzony przez Kirby'ego Sibera. Ta sama ekipa wydobyła później drugiego allozaura, "Wielkiego Ala Dwa", który do dziś jest najlepiej zachowanym szkieletem tego typu[3].

Do nadania "Wielkiemu Alowi" jego imienia przyczyniły się stopień zachowania, kompletność oraz znaczenie naukowe jego szkieletu – sam osobnik nie osiągnął przeciętnej wielkości Allosaurus fragilis[2] i był podrostkiem, którego poziom rozwoju w stosunku do dorosłego szacuje się na 87%[4]. Został on opisany w 1996 przez Brenta Breithaupta[5]. Dziewiętnaście z jego kości było złamanych lub nosiło ślady infekcji, które mogły przyczynić się do jego śmierci. Dotknięte patologiami było pięć żeber, pięć kręgów i cztery kości stopy; kilka uszkodzonych kości nosi ślady osteomyelitis, zapalenia kości. Głównym problemem za życia była dla "Wielkiego Ala" infekcja prawej stopy, wpływająca prawdopodobnie na zdolność do poruszania się i mogąca prowadzić do kontuzji drugiej stopy ze względu na zmianę sposobu chodzenia[4].

[edytuj] Gatunki

Model Allosaurus fragilis (Bałtowski Park Jurajski)
  • Allosaurus fragilis (Marsh, 1877)
  • Allosaurus atrox
  • Allosaurus europaeus (Mateus O., Walen A. i Antunes. M.T, 2006)
  • Allosaurus "jimmadseni"

A. atrox i A. europaeus mogą się okazać synonimami gatunku A. fragilis.

Niektóre szczątki zostały przypisane do rodzaju Allosaurus, jednak ich kwalifikacja jest bardzo niepewna. Są to między innymi następujące gatunki:

  • "Allosaurus" tendagurensis
  • "Allosaurus" "robustus"
  • "Allosaurus" medius
  • Allosaurus? trihedrodon

[edytuj] Muzea

Szkielet allozaura wystawiany w Muzeum Historii Naturalnej w San Diego

Szkielety allozaura można oglądać w:

[edytuj] Galeria

Replika czaszki allozaura (Muzeum Historii Naturalnej w San Diego)

Gipsowy odlew szkieletu allozaura (Museo civico di storia naturale, Mediolan)

Szkielet allozaura (National Science Museum of Japan Tokio)

Allosaurus fragilis

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Mickey Mortimer: And the Largest Theropod Is.... (en). [dostęp 28 września 2008].
  2. ↑ 2,0 2,1 Breithaupt, Brent H.: The case of "Big Al" the Allosaurus: a study in paleodetective partnerships (en). [dostęp 28 września 2008].
  3. ↑ GeoScience Adventures: Howe Dinosaur Quarry – Wyoming’s Jurassic Treasure (en). [dostęp 28 września 2008].
  4. ↑ 4,0 4,1 Rebecca R. Hanna. Multiple injury and infection in a sub-adult theropod dinosaur (Allosaurus fragilis) with comparisons to allosaur pathology in the Cleveland-Lloyd Dinosaur Quarry collection. Journal of Vertebrate Paleontology. 22. 1: 76–90 (2002) (en). 
  5. ↑ Brent Breithaupt: The discovery of a nearly complete Allosaurus from the Jurassic Morrison Formation, eastern Bighorn Basin, Wyoming. W: C.E. Brown, S.C. Kirkwood, T.S. Miller: Forty-Seventh Annual Field Conference Guidebook. Casper, Wyoming: Wyoming Geological Association, 1996. 

[edytuj] Bibliografia

  1. "Allosaurus". W: Donald F. Glut: Dinosaurs: The Encyclopedia. Jefferson, North Carolina: McFarland & Co., 1977, ss. 105–117. ISBN 0-89950-917-7. 
  2. Daniel J. Chure: A new species of Allosaurus from the Morrison Formation of Dinosaur National Monument (Utah–Colorado) and a revision of the theropod family Allosauridae. Columbia University, 2000, seria: Ph.D. dissertation. 
  3. Thomas R. Holtz Jr., Ralph E. Molnar, Philip J. Currie: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, ss. 71–110. ISBN 0-520-24209-2. 

[edytuj] Linki zewnętrzne

p â€¢ d â€¢ e
Teropody

Ceratozaury • Deinonychozaury • Karnozaury • Megalozauroidy • Ornitomimozaury • Owiraptorozaury • Tyranozauroidy

 
p â€¢ d â€¢ e
Dinozaury

kategoria • klasyfikacja • lista • portal • wikiprojekt

Infrarzędy dinozaurów

ankylozaury • ceratopsy • ceratozaury • ornitopody • pachycefalozaury • prozauropody • stegozaury • tetanury • zauropody

Dyscypliny powiÄ…zane

biologia • paleontologia • paleobotanika • geologia • ewolucja

Era dinozaurów

era mezozoiczna • trias • jura • kreda • wymieranie kredowe

 


TVP: szykuje siÄ™ rewolucja w publicystyce
"Dziennik": Nowy zarząd TVP szykuje rewolucję w publicystyce. Trwają pracę nad wiosenną ramówką, w której ma zniknąć "Misja specjalna", a wrócić "Forum", ale z inną prowadzącą.
"Do boju, Polsko" może ruszyć na wiosnę
W wiosennej ramówce Dwójki może się znaleźć program rozrywkowy pod roboczym tytułem "Do boju, Polsko".
Serial o Sikorskim na wiosnÄ™ w TVN
Dopiero wiosną TVN pokaże fabularyzowany serial dokumentalny "Generał" opowiadający o okolicznościach śmierci generała Władysława Sikorskiego.
W TVP 2 o rocznicy Okrągłego Stołu
W lutym br. TVP 2 rozpocznie emitowanie cyklu dokumentalnego pod roboczym tytułem "System 09".
Radio Alfa ma przedłużoną koncesję
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji o trzy lata przedłużyła koncesję krakowskiego Radia Alfa. Nie zwiesiła jednak postępowania o cofnięcie koncesji.
Linki: Strona g³ówna