Chile
Z Wikipedii
| República de Chile Republika Chile |
|||||
|
|||||
| Dewiza: (hiszp.) Por la razón o la fuerza (Rozumem lub siłą) |
|||||
| Hymn: Dulce Patria, recibe los votos | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | hiszpański | ||||
| Stolica | Santiago de Chile | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Michelle Bachelet |
||||
| Szef rządu | prezydent Michelle Bachelet |
||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
38. na świecie 756 950 km² 1,07% |
||||
| Liczba ludności (VII 2007) • całkowita • gęstość zaludnienia |
60. na świecie 16 285 000▲ 21,5 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | peso chilijskie (CLP) | ||||
| Niepodległość | od Hiszpanii 18 września 1810 |
||||
| Religia dominująca | rzymski katolicyzm | ||||
| Strefa czasowa | UTC -4 - zima UTC -3 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | CL | ||||
| Domena internetowa | .cl | ||||
| Kod samochodowy | RCH | ||||
| Kod telefoniczny | +56 | ||||
 |
|||||
Chile (Republika Chile - República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie: Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna, Sala y Gómez, San Ambrosio i San Félix.
Spis treści |
[edytuj] Geografia
Całkowita granica lądowa: 6 171 km
Długość granicy morskiej: 6 435 km
Długość granic z sąsiadującymi państwami:
- Najwyższy punkt: Ojos del Salado, 6885 m n.p.m.
- Najniższy punkt: Ocean Spokojny 0 m
Podstawowe informacje o geografii i odsyłacz do artykuły o geografii kraju
[edytuj] Historia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Chile.[edytuj] Ustrój polityczny
Chile jest republiką. Konstytucja pochodzi z 1981 (ze zmianami 1989 i 1993). Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję (bez prawa reelekcji). Obecnym prezydentem jest Michelle Bachelet. Prezydent mianuje członków rządu, którego jest szefem, ma prawo wprowadzić stan wyjątkowy na 20 dni, mianuje kilku senatorów, jest przewodniczącym Krajowej Rady Bezpieczeństwa, posiada inicjatywę ustawodawczą. Poprawka z 1989 do konstytucji pozbawiła prezydenta prawa do rozwiązania parlamentu. Rozszerzyła także skład Krajowej Rady Bezpieczeństwa o 1 członka – kontrolera generalnego. Władzę ustawodawczą sprawuje 2-izbowy Kongres Narodowy: Izba Deputowanych (Cámara de Diputados), wybierana w wyborach powszechnych na 4 lata, oraz Senat, o kadencji 8-letniej (co 4 lata połowa składu ulega odnowieniu), w większości wybierany w wyborach powszechnych i bezpośrednich, częściowo mianowany przez prezydenta, Sąd Najwyższy i Krajową Radę Bezpieczeństwa (senatorami są dożywotnio wszyscy byli prezydenci). Władzę wykonawczą sprawuje prezydent i odpowiedzialny przed nim rząd.
[edytuj] Partie polityczne
- Socjalistyczna Partia Chile (PSCh)
- Partia Chrześcijańsko-Demokratyczna (PDC)
- Odnowa Narodowa (RN)
- Niezależny Związek Demokratyczny (UDI)
- Partia na rzecz Demokracji (PPD)
- Socjaldemokratyczna Partia Radykalna (PRSD)
- Partia Socjaldemokracji (PDS)
- Partia Humanistyczna (PH)
[edytuj] Geografia
[edytuj] Podział terytorialny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Chile.
15 regionów:
- Antofagasta
- Araukania
- Arica y Parinacota
- Aisén
- Atacama
- Biobío
- Coquimbo
- Libertador
- Los Lagos
- Los Ríos
- Magallanes
- Maule
- Metropolitana (Santiago)
- Tarapacá
- Valparaíso
- Wyspa Wielkanocna
[edytuj] Parki narodowe
[edytuj] Demografia
Dane można znaleźć w CIA Factbook [1]
[edytuj] Kultura
Podstawowe informacje o kulturze i odsyłacz do artykuły o kulturze kraju
Zobacz też: Gabriela Mistral, Pablo Neruda, Gonzalo Rojas, Concha Zardoya
[edytuj] Gospodarka
Chile jest jednym z lepiej rozwiniętych gospodarczo krajów Ameryki Południowej, o produkcie krajowym brutto 11 300 dolarów na 1 mieszkańca (2005) i o wysokim średniorocznym tempie wzrostu produktu krajowego brutto – 7% w 1985–1989 (10,0% w 1989). Jest jednocześnie jednym z najmniej zadłużonych krajów Ameryki Południowej[1] i jednym z nielicznych krajów świata, którego zadłużenie zagraniczne zmniejsza się (z 21,1 mld dolarów w 1986 do 18,2 mld dolarów w 1989), m.in. dzięki zamianie zadłużenia na akcje.
Chile zakończyło 2007 rok z nadwyżką budżetową wynoszącą 14,5 miliarda dolarów, czyli 8,7 proc. PKB[2].
[edytuj] Przemysł
Podstawą gospodarki jest przemysł (z dużym udziałem górnictwa) oraz rolnictwo. W kraju wydobywa się rudy miedzi (1 miejsce w świecie, m.in. w Chuquicamata, Potrerillos, El Teniente), cynku, molibdenu, żelaza, nitratyn (saletra chilijska 1 miejsce głównie w północnym Chile), boraks, złoto, srebro, ropę naftową i gaz ziemny (południowe Chile i Ziemia Ognista), węgiel kamienny. Produkcja energii elektrycznej 18,4 mld kWh 1990). Główne gałęzie przemysłu przetwórczego: spożywczy (mięsny, cukrowniczy, młynarski, winiarski), włókienniczy (zwłaszcza bawełniany, głównie w Tomé, Concepción, Valparaíso), chemiczny, hutnictwo miedzi (Chuquicamata, Potrerillos) i żelaza oraz rafinerie ropy naftowej, przemysł maszynowy, cementowy, papierniczy, skórzany.
Główne źródła zanieczyszczeń przemysłowych związane są z wytapianiem miedzi w Chuquicamata (22.32S, 68.92 W), Potrerillos (26.43S, 69.47W), Noranda (23.98S, 70.07 W) i w Paipote (27.42S, 70.25 W)
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
[edytuj] Linki zewnętrzne
Argentyna • Brazylia • Boliwia • Chile • Ekwador • Gujana • Kolumbia • Paragwaj • Peru • Surinam • Urugwaj • Wenezuela
Terytoria autonomiczne i zależne: Gujana Francuska • Falklandy
Antigua i Barbuda · Argentyna · Bahamy · Barbados · Belize · Boliwia · Brazylia · Chile · Dominika · Dominikana · Ekwador · Grenada · Gwatemala · Gujana · Haiti · Honduras · Jamajka · Kanada · Kolumbia · Kostaryka · Kuba · Meksyk · Nikaragua · Panama · Paragwaj · Peru · Saint Kitts i Nevis · Saint Lucia · Saint Vincent i Grenadyny · Salwador · Stany Zjednoczone · Surinam · Trynidad i Tobago · Urugwaj · Wenezuela
|
||||||||||||||||
| Będzie lepiej na linii Kijów-Moskwa |
 Prorosyjska opozycja na Ukrainie już odlicza dni do odejścia prezydenta Wiktora Juszczenki. Rezultatem ma być polepszenie nadszarpniętych ostatnim konfliktem kaukaskim stosunków z Moskwą - mówił w Moskwie przywódca ukraińskiej Partii Regionów Wiktor Janukowycz.
|
| NATO: nie będzie operacji przeciw piratom |
 Patrolowanie i monitoring wód? - Tak. Eskorta dla jednostek pływających? - Tak. Ale NATO nie zamierza angażować się w żadne operacje wojskowe u wybrzeży Afryki, by zwalczać piractwo. - Ten kontynent nadal ma wiele problemów, jestem jednak silnie przekonany, że to Afrykańczycy powinni znaleźć rozwiązanie tych problemów, nie inni - mówił szef Sojuszu Jaap de Hoop Scheffer.
|
| Partia Seksu podbija parlament |
 Ta nazwa brzmi jak żart, ale jest prawdziwa. W Australii powstała właśnie absolutnie poważna Partia Seksu, która zamierza równie serio traktować seks. Plan jest ambitny: partia chce zdobyć miejsca w parlamencie i przekonać premiera do zerwania z konserwatywną polityką rządu.
|
| Pilot zwariował, stewardesa ratuje samolot |
 Stewardesa z amatorską licencją pilota uratowała samolot z 146 osobami na pokładzie, sprowadzając go bezpiecznie za ziemię, po tym jak drugi pilot załamał się nerwowo w połowie lotu przez Atlantyk.
|
| Putin: Partia odpowiedzialna za losy kraju |
 600 delegatów, 1,5 tys. gości i najważniejszy człowiek na sali - Władimir Putin. W Moskwie rozpoczął się 10. zjazd prokremlowskiej partii Jedna Rosja.
|