Grodzisk Wielkopolski

Z Wikipedii

Współrzędne: 52°14' N 16°22' E52.2333333 16.3666667 (Grodzisk Wielkopolski)

Grodzisk Wielkopolski
Herb Grodziska Wielkopolskiego Flaga Grodziska Wielkopolskiego
Województwo	wielkopolskie
Powiat	grodziski (wielkopolski)
Gmina  - rodzaj	Grodzisk Wielkopolski miejsko-wiejska
Założono	ok.1257 roku
Prawa miejskie	1303 rok
Burmistrz	Henryk Szymański (od 2002)
Powierzchnia	18,09 km²
Położenie	52° 14' N 16° 22' E
Ludność (2005)  • liczba ludności  • gęstość	15 007 764 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	61
Kod pocztowy	62-065
Tablice rejestracyjne	PGO
Położenie na mapie Polski Grodzisk Wielkopolski
TERC10 (TERYT)	4303905024
Miasta partnerskie	Betton Delligsen Merksplas Torrelodones
Urząd miejski3 ul. Stary Rynek 1 62-065 Grodzisk Wielkopolski tel. 61 44-53-000; faks 61 44-46-228 (e-mail)
Strona internetowa miasta

Grodzisk Wielkopolski (niem. Grätz) – miasto w woj. wielkopolskim, nad Letnicą (zw. też Rowem Grodziskim), w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Wielkopolski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 13 676 mieszkańców.

[edytuj] Historia

• 1257 r. – Pierwsza wzmianka w dokumencie wystawionym w Modrzu przez księcia Przemysła I, w którym wśród wsi należących do cystersów w Paradyżu wymienia wieś Grodisze.
• 1303 – prawa miejskie magdeburskie (nadane zapewne wcześniej przez Przemysła II w 1295-1296 r.).
• 1312?-1314 – Stolica dystryktu w Księstwie Żagańskim.
• 1306-1314 – istniała mennica książęca, w której wybijano monety - kwartnik z napisem "De Grodis".
• 1339 - wzmiankowany jest Borek z Grodziska, pierwszy znany właściciel z rodu Borków (Wezenborgów).
• 1383-1385 – Miasto i okolica niszczone podczas wojny domowej wielkopolskich rodów Grzymalitów z Nałęczami.
• 1404 – miasto posiadało już umocnienia i dwie bramy zw. Suchą i Wodną. Był to prawdopodobnie wał kamienno-drewniano-ziemny, z ostrokołem zrobionym z grubych, zaostrzonych u góry pali, otoczony fosą.
• W XV w. klucz grodziski przeszedł na Nałęczów z Lubosza, z nich pierwszym wymienionym w Grodzisku (1418 r.) jest Niemierza.
• 1424 – Rozwijające się miasto strawił pożar.
• 1426 – Dokumenty wzmiankują kościół pw. św. Jadwigi (zapewne data budowy kościoła gotyckiego na miejscu wcześniejszej budowli, niewykluczone że uszkodzonej podczas pożaru w 1424 roku), oraz nowo powstały kościół pw. św. Ducha wraz ze szpitalem na przedmieściu Wyczółkowo. W uposażeniu szpitala wymieniony jest "mielcuch" wnioskować można, że w Grodzisku warzono już wówczas piwo.
• 1444 – najstarsza wzmianka o zaliczeniu miasta do powiatu kościańskiego, należącego do województwa poznańskiego, w tym powiecie pozostawał do 1815 roku.
• W połowie XV w. w Grodzisku osiedliła się grupa husytów, emigrantów religijnych z Pilzna.
• 1458 – wystawienie 12 zbrojnych na wyprawę malborską, a więc Grodzisk zaliczono do II kategorii miast – średniej wielkości (miastami I kategorii, czyli dużymi, w ówczesnej Rzeczypospolitej były tylko Kraków, Lwów i Poznań).
• 1466 – miasto przeszło w posiadanie rodziny Ostrorogów. Pierwszym z nich jest Stanisław wojewoda poznański, później kaliski.
• 1501 – na grodziskim zamku umarł Jan Ostroróg, prawnik i dyplomata, doktor praw obojga. Z tego też roku pochodzi pierwsza wzmianka o istnieniu na północnym przedmieściu kościoła pw. św. Anny.
• 1548-1551 – w mieście osiedliła się nowa grupa emigracyjna braci czeskich wygnanych z Czech przez cesarza Ferdynanda I.
• 1563-1593 – ośrodkiem reformacji: kościół parafialny oddano protestantom, działała tu słynna szkoła, w której wykładał Erazm Gliczner, w latach 1572-1573 działa oficyna wydawnicza Jana Glicznera (druga po Szamotułach (1551) drukarnia w Wielkopolsce), a od 1579 do 1581 drukował tu Melchior Nering.
• 1593 – na północ od przedmieścia św. Anny powstało tzw. Nowe Miasto.
• Najstarsza wzmianka o warzeniu piwa pochodzi z 23 marca 1601 roku.
• 1615 – pożar zniszczył znaczną część miasta.
• 1626 – Grodzisk przeszedł w posiadanie rodziny Opalińskich, jego pierwszym właścicielem był Jan wojewoda poznański.
• 1689 - pożar zniszczył znaczną część starego miasta.
• 1708 - w wyniku "morowego powietrza" zmarło ok. 500 mieszkańców.
• 1768 – 16 grudnia pod miastem doszło do starcia grupy konfederatów barskich z Rosjanami. Kilka dni później doszło do większego starcia w czasie, którego oddział konfederatów pod dowództwem Józefa Gogolewskiego zmusił do ucieczki Rosjan.
• 1775 - 24 marca zmarł Wojciech Opaliński, ostatni przedstawiciel tego znanego rodu wielkopolskiego.
• 1793 - w wyniku II rozbioru Polski miasto dostaje się pod panowanie pruskie, liczy wówczas 2483 mieszkańców i należy do największych w Wielkopolsce (Kalisz 3 832, Gniezno 3 350).
• 1794 - w sierpniu miasto opanowali Polacy, którzy uzbrojeni w piki i kosy przywiezione wcześniej do klasztoru, wypędzili Prusaków i przyłączyli się do walczących oddziałów insurekcyjnych.
• 1807 - Grodzisk włączono w skład Księstwa Warszawskiego.
• 1809 - po pożarach, które dwukrotnie trawiły północne część miasta (zniszczony i rozebrany został kościół pw. św. Anny), następuje nowa regulacja planu przestrzennego wg projektu Wernicke.
• 1815 – miejscowość weszła w skład rejencji poznańskiej i nowo utworzonego powiatu bukowskiego.
• 1848 – Wiosna Ludów, miasto znalazło się w obszarze całkowicie opanowanym przez Polaków. W trakcie działań wojennych – 28 kwietnia 1848 – doszło do bitwy w rejonie Doktorowa, gdzie kilkuset kosynierów pod dowództwem Marcusa Mossego starło się z 600 osobową ekspedycją pruską. Bitwa przegrana, straty polskie: 25 zabitych i 7 ciężko rannych.
• 1860 - w drukarni grodziskiej Augusta Schmaedickiego,z inicjatywy i pod redakcją ks. Aleksego Prusinowskiego rozpoczęto wydawanie zasłużonego dla sprawy narodowej "Tygodnika Katolickiego".
• 1874 - w Grodzisku powstała pierwsza polska spółka mleczarska w zaborze pruskim.
• 1881 - 10 grudnia otwarto pierwsze połączenie kolejowe do Opalenicy.
• 1885 - 26 października otwarto progimnazjum, pierwszą w mieście szkołę średnią.
• 1887 - 1 października utworzono powiat grodziski, w skład którego weszły gminy Buk, Grodzisk i Opalenica.
• 1894 - z fundacji rodziny Mossych, powstał szpital miejski.
• 1896 - w granice miasta włączono wieś Doktorowo.
• 1898 - 1 września uruchomiono elektrownię miejską. Trzecią w Provinz Posen po Poznaniu (1894) i Bydgoszczy (1896).
• 1901 - 1 października miasto uzyskało połączenie kolejowe z Kościanem.
• 1905 - szczytowy okres rozbudowy miasta; oddano do użytku gmachy starostwa, sądu i nowego kościoła ewangelickiego; 1 października uruchomiono połączenie kolejowe z Wolsztynem.
• 1906 - strajk młodzieży szkolnej.
• 1909 - zakończono budowę tutejszego węzła kolejowego, miasto otrzymało bezpośrednie połączenie kolejowe z Poznaniem.
• 1918-1919 - liczny udział mieszkańców w powstaniu wielkopolskim. Miasto wystawia trzy kompanie piechoty i oddział kawalerii. Grodzisk staje się też głównym ośrodkiem dowodzenia i zaopatrzenia frontu zach.
• 1921 - po opuszczeniu miasta przez ludność niemiecką liczba mieszkańców spadła do 5 634 osób. O trudnym położeniu ludności świadczą liczne strajki kolejarzy.
• 1922 - strajk robotników rolnych.
• 1924 - demonstracje bezrobotnych.
• 1927 - w styczniu, w pożarze spłonęła zach. strona ul. Kościelnej.
• 1932 - 1 kwietnia zlikwidowano powiat grodziski i w całości włączono go do powiatu nowotomyskiego. Grodzisk był największym z 6 miast tego powiatu, a Nowy Tomyśl dopiero piątym (2 576 osób).
• 1939-1945 - okupacja hitlerowska - 9 września 1939 roku Niemcy zajmują miasto.
• 1940 - następuje rozbiórka synagogi i cmentarza (kirkutu) żydowskiego.
• 1940-1942 - w mieście na terenie więzienia istniał obóz jeńców angielskich.
• 1941 - administracja niemiecka przywraca powiat grodziski (Kreisland Grätz), w mieście działa Sąd Obwodowy (Amtsgericht Grätz) i więzienie sądowe (Gerichtsgefänis) obejmujące swym zasięgiem powiat grodziski i włączony dawny powiat nowotomyski,a od października 1943 więzienie w Grodzisku przejęło także funkcję po zlikwidowanym więzieniu w Wolsztynie.
• 1942-1944 - w gmachu szkoły działa szkoła junkrów hitlerowskich przeniesiona z Berlina.
• 1943 - władze okupacyjne przystępują do budowy północnej dzielnicy mieszkaniowej, za torami kolejowymi (ukończono tylko jedną ulicę Nowe Osiedle, zw. potocznie Berlinkiem).
• 1945 - 24-27 stycznia walki Armii Czerwonej i grupy ok. 120 polskich ochotników o Grodzisk. 27 stycznia następuje niemiecki nalot na okolice Starego Rynku.
• W 2000 roku znacznie zwiększono powierzchnię Grodziska z 4,57 km² na 18,09 km² (296 %); włączono w całości wsie Piaski i Pantaleonowo, większą część Kobylnik a także kilka zabudowań należących wcześniej do Zdroju, Słocina i Grąblewa

[edytuj] Przynależność administracyjna

• W początkowym okresie wieś, a później miasto administracyjnie należało do kasztelani zbąskiej, w latach 1444-1815 do powiatu kościańskiego, a w latach 1815-1887 do powiatu bukowskiego, którego siedzibą od 1848 był Nowy Tomyśl.
• Miasto powiatowe w latach 1887-1932, 1941-1945 i od 1999.
• W latach 1932-1941 i 1945-1975 – Grodzisk należało do powiatu nowotomyskiego.
• W latach 1975-1998 Grodzisk należał do województwa poznańskiego.
• W 1999 Grodzisk zostaje siedzibą powiatu grodziskiego w województwie wielkopolskim.

[edytuj] Atrakcje

• Kościół farny, manierystyczny pw. św. Jadwigi z XV w., ul. Kościelna.
• Kościół pobernardyński, barokowy pw. Najśw. Imienia Jezus i Niepokalanego Poczęcia NMP z 1662 r. Wewnątrz nagrobek ostatniego z rodu Opalińskich Wojciecha, z roku 1775.
• Kościół pw. św. Ducha, drewniany z 1663 r. ul. Rakoniewicka (daw. przedmieście Wyczółkowo)
• Kościół poewangelicki, neogotycki pw. Najśw. Serca Pana Jezusa z 1905 r., pl. Powst. Wielkopolskich.
• Organistówka z 1685 r., ul. Kościelna.
• Ratusz w Grodzisku Wielkopolskim z ok. 1835 r., ul. Stary Rynek.
• Zabytkowa studnia Bł. Bernarda w obudowie z XIX w., ul. Stary Rynek.
• Starostwo Powiatowe, neogotyckie z 1905 r. ul. Żwirki i Wigury.
• Sąd Rejonowy, neobarokowy z 1905 r., ul. Żwirki i Wigury.
• Kamieniczka konstrukcji ryglowej błędnie zw. "pruskim murem" z XVIII w., ul. Szeroka.
• Kamienica w stylu eklektycznym z XIX/XX w., ul. Kolejowa
• Kamienica Theodora Grunberga z 1861 r., ul. św. Bernarda.
• Dom Rzemiosła z 1891 roku ul. Szeroka.
• Muzeum Ziemi Grodziskiej (Dwór Łubieńskich w parku), ul. 27 Stycznia.
• Stadion Dyskobolii z zabytkową trybuną główną z 1925 r., ul. Powst. Chocieszyńskich 52.
• Zabytkowy Układ Urbanistyczny Grodziska

[edytuj] Urodzeni w Grodzisku Wielkopolskim

• Grzegorz Balcerek - biskup poznański
• Wanda Bibrowicz - artystka, pedagog, tkacz
• Czesław Borowczyk - artysta grafik, projektant znaczków pocztowych m.in. z Mistrzostw Europy w boksie w 1953 i serii pt. Zwierzęta Chronione z 1954.
• Magda Chemicz - piłkarka ręczna, reprezentantka kraju.
• Franciszek Chocieszyński - polski księgarz, drukarz i wydawca.
• Zbigniew Klapa - polski chodziarz, maratończyk długodystansowy.
• Piotr Krzesichleb zw. Artomiusem - muzyk, kompozytor.
• Markus Mosse - lekarz i przywódca lokalnych powstańców z 1848
• Rudolf Mosse - drukarz i wydawca.
• Hans Heinrich Müller - architekt niemiecki.
• Józef Skrzydlewski - podpułkownik, organizator oddziałów powstańczych.
• Władysław Stachowski - regionalista, kolekcjoner, działacz społeczny i kulturalny.
• Franciszek Salezy Błażej Wincenty Ścigalski - kompozytor, dyrygent, skrzypek.
• Włodzimierz Trzebiatowski - polski chemik, profesor uniwersytetów we Lwowie, a następnie we Wrocławiu

[edytuj] Sport w Grodzisku

• Dyskobolia Grodzisk Wielkopolski
• Ludowe Stowarzyszenie Sportowe Gminy Grodzisk Wielkopolski

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi
• http://kotopies.webd.pl/fotomaniak/modules.php?name=coppermine&file=thumbnails&album=27
• http://www.walkowiak.pl/galeria/Miejscowosci/Grodzisk/index.html
• http://mapy.eholiday.pl/galeria-grodzisk_wielkopolski-grodzisk_wielkopolski-grodzisk_wielkopolski.html

p • d • e

Powiat grodziski

Miasta: Grodzisk Wielkopolski • Rakoniewice • Wielichowo
Gminy miejsko-wiejskie: Grodzisk Wielkopolski • Rakoniewice • Wielichowo
Gminy wiejskie: Granowo • Kamieniec

 

p • d • e

Miasta województwa wielkopolskiego

Miasta powiatowe:
Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów

Miasta gminne:
Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków