Istria

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Istria (słń. i chor. Istra, wł. Istria) - półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra (słń. Glinščica). Powierzchnia: ok. 3,5 tys. km². Ludność ok. 330 tys. (z tego ok. 235 tys. w Chorwacji, ok. 80 tys. w Słowenii, ok. 15 tys. we Włoszech).

Istrię tradycyjnie dzieli się na trzy części: Białą Istrię, Szarą Istrię i Czerwoną Istrię. Nazwy pochodzą od koloru ziemi. W pierwszej części dominują białe skały wapienne, w drugiej szare skały fliszu (niekiedy o żółtym lub zielonym odcieniu), w trzeciej czerwona gleba zawierająca wiele związków żelaza.

Duża część półwyspu jest górzysta (Učka, 1396 m n.p.m.) z wybitnie zaznaczonymi zjawiskami krasowymi. Brzegi w części wschodniej strome. Panuje tutaj klimat śródziemnomorski. Porasta go roślinność krzaczasta (makia, sziblak) i lasy dębowe. Główne rzeki: Dragonja, Mirna i Raša. Na Istrii rozwinięta jest turystyka i znajdują się tam liczne kąpieliska, z których największe to Opatija.

Główne miasta: Pula, Koper, Rovinj, Pazin, Poreč. Siedzibą władz administracyjnych chorwackiej Istrii jest Pazin.

Spis treści 1 Gospodarka 2 Historia 3 Sytuacja etniczna i językowa 4 Zobacz też

[edytuj] Gospodarka

• uprawa zbóż
• uprawa winorośli
• uprawa oliwek
• hodowla bydła
• górnictwo węgla kamiennego (zagłębie Raša)
• wydobycie boksytów
• produkcja soli z wody morskiej
• turystyka

[edytuj] Historia

• przed II wiekiem p.n.e. zamieszkana przez plemiona iliryjskie
• w II wieku p.n.e. podbita przez Rzymian,
• od roku 538 n.e. pod władzą Bizancjum
• VII-VIII wiek pojawienie się na Istrii Słowian
• od VIII wieku w królestwie Franków
• w ostatniej ćwierci XII wieku część półwyspu stała się Ksiestwem Meranii
• w średniowieczu rywalizacja między patriarchatem Akwilei, Wenecją a Habsburgami o posiadłości na Istrii
• w XV wieku podzielona między Austrię i Wenecję
• w XV i XVI wieku doszło do wyludnienia Istrii w wyniku epidemii, wojen i głodu; do opustoszałego kraju sprawadzono wielu osadników z Półwyspu Bałkańskiego
• 1797 część należąca do Wenecji zostaje zajęta przez Austrię
• 1809-1815 należy do Prowincji Iliryjskich Napoleona
• 1918 zajęta przez Włochy
• 1920 w Rapallo przyznana Włochom
• 1947 przyznana Jugosławii bez części pn.-zach., przyłączonej do Triestu
• 1954 Triest otrzymały Włochy, pozostałą część Istrii (poza Muggią) Jugosławia
• do końca lat pięćdziesiątych mniej więcej ćwierć miliona osób, należących w większości do włoskiej grupy etnicznej, opuściło Istrię w związku z jej przejściem pod władzę Jugosławii; na ich miejsce przybyli migranci z innych krajów Jugosławii
• 1991 miejsce Jugosławii zajęły Chorwacja i Słowenia

[edytuj] Sytuacja etniczna i językowa

Dla Istrii od stuleci charakterystyczne jest współwystępowanie wielu grup etnicznych i języków. Do autochtonicznych języków półwyspu należą:

• język chorwacki, w tym dialekty czakawskie i język standardowy;
• język słoweński, w tym dialekty przymorskie i język standardowy;
• czarnogórski dialekt języka serbsko-chorwackiego, używany przez mieszkańców miejscowości Peroj;
• dialekt wenecki oraz włoski język standardowy;
• język istriocki, używany przez mieszkańców sześciu miast na południu Istrii;
• język istrorumuński, używany przez ludność wschodnioromańską, która zamieszkuje Istrię już od średniowiecza.

W przeszłości na terenie Istrii używany był również język friulski.

Większość ludności półwyspu stanowią migranci z innych części byłej Jugosławii, którzy przybyli tutaj po drugiej wojnie światowej. Używają oni głównie języka serbsko-chorwackiego, języka słoweńskiego lub języka albańskiego.

Według wyników spisów powszechnych językami ojczystymi mieszkańców półwyspu są:

• język serbsko-chorwacki dla 220 tys. mieszkańców;
• język słoweński dla 64 tys. mieszkańców;
• język włoski dla 33 tys. mieszkańców;
• język albański dla 2,5 tys. mieszkańców;
• i inne.

Na obszarze Istrii używane są trzy języki urzędowe:

• język chorwacki w Chorwacji
• język słoweński w Słowenii
• język włoski we Włoszech, Słowenii i w regionie administracyjnym Istarska županija, obejmującym większość chorwackiej Istrii

[edytuj] Zobacz też

• Istrowie
• Romanofonia

p • d • e Krainy historyczne Chorwacji Baranja • Dalmacja • Istria • Krajina (Chorwacja Centralna) • Slawonia • Srem

p • d • e Regiony geograficzno-historyczne Słowenii Primorska (Goriška • Istria) • Kraina (Górna Kraina • Dolna Kraina • Wewnętrzna Kraina) • Karyntia (Koroška) • Styria (Spodnja Štajerska) • Prekmurje

p • d • e Kraje koronne Austro-Węgier (1867–1918) Królestwa i Kraje Reprezentowane w Radzie Państwa (Przedlitawia) Arcyksięstwo Austrii za Anizą • Arcyksięstwo Austrii przed Anizą • Księstwo Salzburga • Księstwo Styrii • Księstwo Karyntii • Księstwo Krainy • Książęce Hrabstwo Tyrolu z Vorarlbergiem • Królestwo Czech • Margrabstwo Moraw • Księstwo Górnego i Dolnego Śląska • Królestwo Galicji i Lodomerii wraz z Wielkim Księstwem Krakowskim i Księstwem Oświęcimia i Zatoru • Księstwo Bukowiny • Królestwo Dalmacji • Pobrzeże Austriackie (Hrabstwo Gorycji i Gradiski • Istria • Miasto Triest) Kraje Korony Świętego Stefana (Zalitawia) Królestwo Węgier z Wielkim Księstwem Siedmiogrodu • Trójjedyne Królestwo Chorwacji, Slawonii i Dalmacji • Fiume Inne kraje Bośnia i Hercegowina (anektowana w 1908)

Pierwsza operacja odtworzenia przełyku z użyciem magnesów

Pierwszą na świecie operację odtworzenia ciągłości przełyku z wykorzystaniem magnesów u 17-miesięcznego dziecka przeprowadził w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie-Prokocimiu chirurg dziecięcy doc. Adam Bysiek z zespołem.

Na południu Afryki naukowcy odkryli ślady raju

Naukowcy z Arizona State University twierdzą, że udało im się odnaleźć miejsce, które zapewniło ludziom schronienie w czasie epoki lodowcowej. Przekonują, że jaskinie w RPA były jedynym miejscem na Ziemi, gdzie człowiek mógł przeżyć ten okres i nazywają je "rajem" - czytamy w serwisie Daily Mail.

Naukowcy: dinozaury polowały na ssaki

Niewielkie, wczesne ssaki padały łupem dinozaurów. Naukowcy odkryli rzadkie świadectwo tych dramatycznych polowań - czytamy na łamach internetowego serwisu "Discovery".

Pod koniec lipca piękne widoki na nocnym niebie

W ostatnich dniach lipca wieczorne niebo szykuje nam atrakcję w postaci ciekawej konfiguracji czterech planet i jasnego Regulusa - informuje serwis SpaceWeather.com.

Anglia: pozostałości ludzkiego siedliska sprzed 4500 lat

Na stanowisku archeologicznym w południowej Anglii naukowcy odkryli pozostałości ludzkiego siedliska sprzed 4500 lat - informuje serwis internetowy BBC News.

Linki: Strona g��wna